روانگەیەک بۆ ئیدئۆلۆژی و پێکهاتەی فکری کۆمەڵگا.................نیگار عەنایەتی |
2009-08-09
تێۆریەکی سیاسی کە چۆن کۆمەڵگایەک بەڕێوەبچێت پێی دەڵێن ئیدیۆلۆژی.
وشەی ئیدیۆلۆژی بۆ یەکەم جار لە ساڵەکانی(1800)لە بواری سیاسی بە کارهێنرا.
لە جیهاندا زۆر بیروڕای فکری جیاواز هەیە کە چۆن کۆمەڵگا بەڕێوەبچێت.
بۆ ئەوەی بیروڕایەک و فکریەتیک ببێت بە ئیدیۆلۆژی پێویستە فکریەتەکە رێنیشاندەری هەموو چین و توێژێکی کۆمەڵگا بێت، و لە هەموو بوارەکاندا تێۆری دابڕێژێت...
لە هەمان کاتدا دەبێ وابەستەگیەکی لۆژیکی لە بەینی بەشەکانی ئیدیۆلۆژی هەبێت. ئیدیۆلۆژیەک دەبێ وەڵامدەرەوەی هەموو پرسیارە بنچینەیەکانی کۆمەڵگا بێت، کەچۆن کۆمەڵگا ئێستا بەڕێوەدەچێت و دەبێ لەداهاتوودا چۆن بەڕێوەبچێت، و بە پێی بەڵگە لە بواری سیاسی گۆڕانکاری لە کۆمەڵگا دروست بکات.
ئێمە لەو چەند سەد ساڵەی رابردوودا وشەی (ئیسم) بیستوە وەکو (کۆنفیدرالیسم ، ئیدەئالیسم، لیبرالیسم و ئیمپریالیسم، سوسیالیسم)ئەمانەی کە ئاماژەم پێ کرد هەمووی ئیدیۆلۆژین و هەر یەک لەوانە بەرنامەو پلانێکی تایبەتیان هەیە بۆ بەڕێوەبردنی کۆمەڵگاکان. دەبێ ئەوەش بزانین کە هەموو ئیدیۆلۆژیەک ناتوانێ وەڵام دەرەوەی هەموو پرسیارەکانی سیستمی نێو کۆمەڵگا بێت. ئیدیۆلۆژیەکان بە گوێرەی بارودۆخ و شوێن و کاتی کەسایەتیەکانی داهێنەری فکریەتی نوێ دەگۆڕدرێت. بۆ نمونە ( کارڵ مارکس) لە بنەماڵەیەکی فکریەتی سەرمایەداری بە دەنیا هاتووە و بۆ چینی کرێکار خەباتی دەکرد، ئێستا ئێمە لەم کاتەی کە تەیدا دەژین ناتوانین فکریەتێکی مارکسیسمی لە کۆمەڵگای ئەمڕۆ پەێڕەو بکەین.
بۆیە پێویستە لە هەر سەدەیەکدا فکریەتێکی نوێ بە گوێرەی بارودۆخی کۆمەڵگا بێتە ئاراوە.
بەڵام ئەمە بەو واتایە نیە کە ئێمە ئەزمونی فکریەتی رابەردوو وەلانێین.
ئێستا ئێمە زۆر لە ئەزمونی فکریەتی رابردوو پەیڕەو دەکەین بەڵام بە شێوەیەکی نوێ و بە پێی هەلومەرجی رەخساو. لە کاتێکدا بارودۆخی کۆمەڵگایەک لە ئیدێۆلۆژیەک دا بەراورد دەکەین دەبێ رۆڵی ئیدیۆلۆژیەکە لە چەند خالێک دا هەڵسەنگێنین.
1- گۆڕانکاری بە سەر کۆمەڵگادا بە پێی بەڵگە؛
ئیدیۆلۆژیەک هەر بە مەبەستی لێکدانەوەی و شیکردنەوەی پێکهاتەی کۆمەڵگا نیە، وە دەبێ لە هەمان کاتدا چارەسەریەکی هەبێت بۆ کێشەکانی ناوخۆی کۆمەڵگاوە بە بەڵگە تۆژینەوەو رێگای چارەسەریەکانی بێنێتە روو. بۆ نمونە ئێمە دەتوانین سوسیالیسم بێنینەوە، ئەم فکریەتە تەنیا کێشەکانی کۆمەڵگا هەڵناسەنگێنێت، وە لە هەمان کاتدا رزگاری چینی بن دەست نیشان دەدات.
2- رۆڵی هێزی پاراستن؛
لە جموجۆلی سیاسی و گۆڕانکاریەکانی نێو کۆمەڵگا کێشەی جۆراوجۆر رووبەڕوو دەبێتەوە.
بۆ خۆپاراستن و مەتمانە بەخشین بە لایەنگرانی ئەم بیروبۆچوونە پێویستی بە هێزی پاراستن هەیە.
3- رۆڵی عادڵانە؛
دەبێ بە بێ جیاوازی لە بەینی چین و توێژێک رۆلیکی عادڵانە ببینێ.
4- رۆڵی کۆکردنەوە و بڵاوکردەنەوە.
یەک ئیدیۆلۆژی رۆڵی کۆکردنەوەو بڵاوکردنی گروپی جیاواز دەبینێ. دەبێ بتوانێت سیستمی بەڕێوەبەریەتی و کۆکردنەوەی لایەنگران و هاو فکران بە شێوەیەکی گشتی لە یەک نزیک کاتەوە. لە هەمانکاتدا دەبێ رۆلی دروست کردنی ناکۆکی لە بەینی گروپەکاندا ببینێ بۆ پێشخستنی پێشبرکێیەکی تەندروست و داهێنانی فکریەتی نوێ.
5- رۆڵی ئاین و شیکردنەوەی بەشێوەیەکی راست؛
یەک ئیدئۆلۆژی دەتوانێت شوێنی یەک سیستمی توندڕەوی دینی بگرێت. کاتێک فکریەتێک خۆی بە تەنیا رێگای راست و دروست و تەنیا ئالتەرناتیفێک دانا ئەوە ئەم فکریەتە لە چاڵاوێکی تاریک دایە و ڕێگای دیتنی راستیەکانی لە خۆی بەستووە. لایەنگرەکانیشی لە سیستمێکی بەستراو دا ماونەتەوە. لەو سیستەمە ستەمکاری و ماف پێشێل کردن و رێگا نەدان بە دیتنی راستیەکان لەوێ بەدی دەکرێت و تەنیا قوربانیەکانیشی ژنان و لاوانەن لەو سیستەمەدا.
با ئاماژەش بەوە بکەین کە نیوەی هەر پارتێک و رێکخراوەیەکی سیاسی لە ئیدیۆلۆژیەکەیەوە دێت. بەڵام مەرج نیە کە ئەو پارتە و سیاسەتەکەی هەمان ئیدیۆلۆژی پەیڕەو بکات ئەوە لە پراکتیکی کارەکانیاندا دەیبینین. نیوەی پارتەکە زۆرجار سیاسەتی پارتەکەمان بۆ دیار ناکات.
پارتێکی سیاسی دەبێ سیاسەتەکانی خۆی بە گوێرەی هەلومەرجی کۆمەڵگا رێکبخات و لە رووداوەکانی رۆژانە هەڵوێست نیشان بدات، بۆ بەدیهێنانی پڕۆژەکەی پێویستی بە هاوکاری پارت و رێکخراوە سیاسیەکانی دیکە دەبێت پێویستە بە شێوەیەکی دۆستانە هاریکاری یەکتر بکەن.
پرسیار لێرەدایە کە ئێمە وەک گەلی کورد کە گەلێکی بن دەستین چۆن دەتوانین رێگای چارەسەری گونجاو ببینینەوە بە پێی هەلومەرجی پێکهاتەی کۆمەلگا؟
رێبەرمان بەڕیز(عەبدوڵا ئۆجەلان) لە ساڵی(2005)دا فکریەتێکی نوێ و ریگا چارەیەکی چارەنوس سازی بە پێی پێک هاتەی کۆمەڵگای کورد هێنا ئاراوە.
ئەویش سیستمی کۆنفیدرالیسمی دیموکراتیە لە رۆژ هەڵاتی ناوین. ئەم سیستەمە رێگاچارەی ئازادی و بە دەست هێنانی مافی نەتەوەی بن دەستە. سیستمی کۆنفیدرالیسمی دیموکراتی نا دەوڵەتی (مەدەنی)و گەلیە. لەم سیستەمەدا گەل خاوەن بڕیارە، و هەموو چین و توێژیکی کۆمەڵگا بە رێکخستن دەبن، خاوەن هێزی پاراستنە.. هتد..
یەکێتی هەموو پارچەکانی کوردستان لە سیستمێکی کۆنفیدراڵی بە پێوێست دەبینی، یەکگرتوویی حیزب و ڕێکخراوە سیاسیەکان و رێکخراوە
مەدەنیەکان بە گرینگ دەبینێو بە نرخی دیموکراسی هەڵی دەسەنگێنێ (15)ی تەباخ رۆژێکی گرینگە بۆ گەلی کورد، لەم رۆژەدا بە دەرکەوتنی رێگا چارەسەری رێبەر ئاپۆ، سیاسەتی رۆژهەڵاتی ناوین گۆڕانکاریەکی مێژووی بەدی دێت. هەر بۆیەش پێویستە بە وردی نرخاندنی لە سەر بکردریت و لە پێناو دیموکراسی، هەنگاوی پیوێست هەڵبهێنین. دەبا هەموومان بۆ یەکگرتووی و ئەرکی نەتەوەیمان هەستین و هەست بە بەرپرسیاریەتی بکەین و بۆ سیستمیکی کۆنفیدرالیسمی دیموکراتی تێبکۆشین.
ئەڵبەت هەموو ئیدیۆلۆژیەک خاوەنی دیموکراسی نیە، بۆیە پێویستە بۆ وەدی هێنانی خەونەکانمان لە سیتمی کۆنفیدرالیسمی دیموکراتی بە شێوەیەکی ئازاد وە سەربەخۆ زیاتر پەرەی پێ بدەێن
سەرچاوەکان:
کتێبی مێژوی فکری سیاسی بە زمانی نۆروێژی
(politisk ide historie)
بەیان نامەی سیستمی کۆنفیدرالیسمی دیموکراتی
مهیلی بکه بۆ هاوڕێکهت  چاپی بکه 
http://www.pcdk.org/kurdi/page.php?sid=5402
|
|
| |
